Područje opštine Nikšić predstavlja fascinantnu raskrsnicu kultura, naroda i religija, što je ostavilo dubok i neizbrisiv trag u njegovom sakralnom pejzažu. Vjerski objekti koji pripadaju pravoslavnoj, islamskoj i katoličkoj tradiciji, raspoređeni u samom gradskom jezgru i njegovoj slikovitoj okolini, glasno svjedoče o bogatoj istoriji, arhitektonskoj raznovrsnosti i vjekovnom kulturnom suživotu na ovom prostoru. Ovi hramovi nijesu samo mjesta molitve, već i prvorazredni spomenici kulture koji čuvaju priču o transformaciji Nikšića iz utvrđene osmanske kasabe u modernu evropsku varoš.
- Pravoslavni sabori i drevne gradske crkve Saborni hram Svetog Vasilija Ostroškog Saborni hram Svetog Vasilija Ostroškog smatra se najprepoznatljivijim arhitektonskim simbolom i duhovnim centrom Nikšića. Podignut je krajem XIX vijeka (gradnja je počela 1895, a hram je svečano osveštan 1900. godine) u slavu crnogorskih i hercegovačkih ratnika poginulih u oslobodilačkim ratovima od 1875. do 1880. godine. Hram je izgrađen na uzvišenju Petrova glavica, tik uz monumentalni Dvorac kralja Nikole (u kojem je danas smješten Muzej), prema projektu čuvenog ruskog arhitekte Mihaila Timofejeviča Preobraženskog. Ova monumentalna građevina, rađena u neovizantijskom stilu sa elementima ruske sakralne arhitekture, dominira gradskom panoramom. Ispred hrama se nalazi impresivan trg, a do samog ulaza vodi raskošno kameno stepenište, što čitavom kompleksu daje izgled svetilišta-tvrđave. Crkva Svetih apostola Petra i Pavla (Petrova crkva) U neposrednoj blizini Sabornog hrama, u podnožju Petrove glavice, smještena je Crkva Svetih apostola Petra i Pavla, koja slovi za jednu od najstarijih sačuvanih crkava u ovom kraju. Njena specifična, arhaična arhitektura sa jednobrodnom osnovom i niskim svodovima ukazuje na duboku starost objekta, koji je obnavljan u više navrata kroz srednji vijek i osmanski period. Ono što ovu crkvu čini arheološki neprocjenjivom jeste staro groblje koje je okružuje. Oko njenih zidova nalaze se monumentalni srednjovjekovni stećci – kameni nadgrobni spomenici sa unikatnim reljefnim ukrasima i simbolima, koji svjedoče o pismenosti, umjetnosti i plemenskom životu stare Onogoške župe vjekovima prije dolaska Osmanlija. Crkva Svetog Đorđa pod Trebjesom U užem dijelu grada, smještena u samom podnožju prepoznatljivog brda i park-šume Trebjesa, nalazi se Crkva Svetog Đorđa. Ova crkva predstavlja kultno i istorijski važno mjesto za Nikšićane. Okružena gustom šumom i netaknutom prirodom, ona nudi mirnu oazu za molitvu i okupljanje vjernika, a ujedno je nezaobilazna stanica za rekreativce i turiste koji posjećuju ovaj zaštićeni lokalitet. Istorijski, prostor oko ove crkve vezuje se za stara groblja znamenitog nikšićkog plemena Trebješana.
- Istorijski pravoslavni manastiri nikšićkog kraja Manastir Župa Nikšićka (Manastir Svetog Luke) Smješten u pitomoj i plodnoj župskoj dolini, ovaj aktivni ženski manastir posvećen Svetom apostolu i jevanđelisti Luki predstavlja dragulj duhovnog života ovog kraja. Prema narodnom predanju, manastir ima srednjovjekovne korijene i vezuje se za dinastiju Crnojevića, ali je tokom vjekova, zbog svog istaknutog položaja na hajdučkim i vojnim stazama, više puta bio rušen od strane osmanskih pohoda. Današnji izgled manastirske crkve potiče iz XIX vijeka, kada je obnovljen pod pokroviteljstvom knjaza Danila. Danas je manastir poznat po uzornom sestrinstvu, ikonopisačkoj radionici i brižljivo uređenom, mirnom manastirskom imanju. Manastir Kosijerevo Manastir Kosijerevo je istorijski izuzetno značajan muški manastir posvećen Rođenju Presvete Bogorodice. Njegova istorijska sudbina neraskidivo je vezana za sudbinu naroda na granici Crne Gore i Hercegovine, jer je vjekovima služio kao zborno mjesto ustanika, saborište plemena i kulturni centar. Manastir je preživio neobičan građevinski i inženjerski poduhvat: zbog izgradnje hidroakumulacionog sistema i stvaranja vještačkog Bilećkog jezera u dolini rijeke Trebišnjice, čitav manastirski kompleks je šezdesetih godina XX vijeka pažljivo, kamen po kamen, demontiran i premješten na sadašnju lokaciju u selu Petrovići. Manastir je poznat po tome što su u njemu dugo čuvane mošti Svetog Arsenija Sremca, nasljednika Svetog Save, a i danas posjeduje izuzetno vrijednu riznicu starih ikona i bogoslužbenih knjiga. Manastir Dragovoljići Manastir Dragovoljići, posvećen Spasitelju (Vaznesenju Gospodnjem), smješten je u istoimenom nikšićkom selu na planinskom platou iznad grada. Poznat je po autentičnom ambijentu crkvene arhitekture koja se savršeno stapa sa surovim i prelijepim pejzažem crnogorskog krša. Ovaj manastir pruža uvid u skromni, ali postojani asketski život monaha i predstavlja važno duhovno utočište za stanovništvo okolnih sela i posjetioce koji traže mir van urbanih sredina.
- Islamsko i katoličko nasljeđe u urbanom jezgru Hadži-Ismailova džamija – Spomenik orijentalne kulture Hadži-Ismailova džamija predstavlja jedini preostali i sačuvani islamski vjerski objekat u Nikšiću. Smještena je u Grudskoj mahali i danas ima status zaštićenog spomenika kulture, te predstavlja najsnažniji materijalni simbol multikulturalnosti i vjerske tolerancije u gradu. Na njenom nadvratniku uklesan je natpis koji svjedoči da je džamiju 1804. godine podigao Hadži Ismail, ugledni nikšićki trgovac, i to na temeljima starije i oštećene džamije koja je stradala tokom crnogorsko-ruskih napada na utvrđeni grad Onogošt. Pretpostavlja se da je prvobitni islamski objekat na ovom mjestu postojao još u XVI vijeku. Džamiju odlikuje vitki, kameni minaret i prepoznatljiva arhitektura osmanskog klasicizma na Balkanu, a rješenjem Zavoda za zaštitu spomenika Crne Gore zvanično je proglašena za kulturno-istorijski spomenik 1952. godine. Katolička Crkva Svetog Ćirila i Metodija („Nikšićka ljepotica“) Katolička crkva Svetog Ćirila i Metodija je sakralni objekat lociran u užem dijelu grada, koji već decenijama predstavlja centar katoličke župe u Nikšiću. Među lokalnim stanovništvom i arhitektama s pravom je dobila laskavi naziv „Nikšićka ljepotica“ zbog svoje izuzetno specifične, moderne arhitekture sa piramidalnom krovnom konstrukcijom koja simbolizuje planinske vrhove i predstavlja jedno od najsmjelijih rješenja moderne sakralne arhitekture druge polovine XX vijeka na ovim prostorima. Svečano je blagoslovljena i puštena u upotrebu 1986. godine. Ona je nasljednica prvobitne nikšićke katoličke crkve koja je sagrađena 1932. godine (prvenstveno za potrebe stručnjaka, inženjera i radnika katoličke vjeroispovijesti koji su u međuratnom periodu radili na industrijalizaciji Nikšića), a koja je kasnije morala biti srušena zbog novih urbanističkih planova i širenja gradskih bulevara. Zaključak Sveukupna sakralna arhitektura Nikšića dokaz je da istorija ovog grada nije jednodimenzionalna. Od neovizantijskog sjaja Sabornog hrama i tajanstvenih stećaka Petrove crkve, preko skrivenih planinskih manastira, pa sve do orijentalnih obrisa Hadži-Ismailove džamije i avangardne piramide katoličke crkve – Nikšić čuva jedinstven vjerski i kulturni mozaik. Ovi objekti danas nijesu samo turističke atrakcije, već živi svjedoci prožimanja različitih civilizacija koje su na ovom prostoru naučile da žive i traju jedna pored druge.