Budva, choć powszechnie uznawana za centrum czarnogórskiej turystyki, słynąca z piaszczystych plaż i dynamicznego życia nocnego, w swoim sercu kryje również wyjątkowy skarb duchowy i kulturowy. Różnorodność wierzeń religijnych na przestrzeni wieków ukształtowała architekturę tego regionu, dlatego dziedzictwo sakralne można podzielić na fascynujące obiekty w samym centrum starego miasta oraz monumentalne kompleksy klasztorne w okolicy.
Święte klejnoty Starego Miasta
Największe skupisko zabytkowych kościołów znajduje się w obrębie murów Starego Miasta, na niewielkim obszarze świadczącym o współistnieniu różnych tradycji. Kościół Santa Maria in Punta: Jeden z najstarszych przedromańskich kościołów na wybrzeżu Czarnogóry. Został założony przez benedyktynów w 840 roku na południowo-zachodnim krańcu (punta) półwyspu Starego Miasta. Dziś jego wnętrze stanowi niezwykłą przestrzeń akustyczną, wykorzystywaną do wystaw i koncertów muzyki klasycznej w ramach festiwalu „Grad Teatar”.
Kościół św. Jana Chrzciciela Ten monumentalny kościół katolicki, według tradycji, ma swoje korzenie w VII wieku, a obecny wygląd uzyskał dzięki późniejszym renowacjom. Jego smukła neogotycka dzwonnica z 1867 roku góruje nad panoramą Budvy. Wnętrze skrywa bezcenne skarby, w tym słynną ikonę Matki Boskiej z Chrystusem (znaną jako Gospa Budvy lub Madonna in Punta), uważaną za patronkę miasta. Cerkiew Świętej Trójcy: prawosławna katedra zbudowana na placu przed Cytadelą. Została wzniesiona w latach 1789–1804 i charakteryzuje się typową nadmorską architekturą z harmonijną kopułą i naprzemiennymi rzędami białego i czerwonego kamienia. Wnętrze zdobi okazały ikonostas namalowany w XIX wieku przez greckiego malarza ikon Nauma Zetiri. Przed cerkwią znajduje się grób słynnego pisarza i polityka Stjepana Mitrova Ljubišy.
Kościół św. Sawy Uświęconego Ta skromna, ale cenna historycznie, jednonawowa cerkiew prawosławna została zbudowana w 1141 roku. Została zbudowana z lokalnego białego i szaro-różowego kamienia i znajduje się tuż obok kościoła Santa Maria in Punta. Co ciekawe, przez pewien czas służyła zarówno prawosławnym, jak i katolikom. Pozostałości wczesnochrześcijańskiej bazyliki (V wiek): Bezpośrednio obok kościoła św. Iwana archeolodzy odkryli pozostałości monumentalnej, trójnawowej bazyliki z wczesnego okresu bizantyjskiego. Zachowały się piękne mozaiki podłogowe, świadczące o tym, że Budva była ważnym ośrodkiem chrześcijańskim już w starożytności.
Kompleksy klasztorne w okolicach Budvy
W głębi lądu Budvy i na obszarze Paštrovića znajdują się klasztory, które przez stulecia były nie tylko duchowymi schronieniami, ale także ośrodkami piśmiennictwa, oporu i dyplomacji. Klasztor Praskvica: Położony na wzgórzu nad Miločerem i Sveti Stefan, stanowi historyczne i duchowe centrum plemienia Paštrović. Swoją nazwę zawdzięcza pobliskiemu źródłu, którego woda pachnie brzoskwiniami (w języku lokalnym: praskve). Według legendy klasztor został założony w XI wieku, a pierwszy dokument pisany pochodzi z 1413 roku (karta Balšy III). Główny kościół poświęcony jest św. Mikołajowi, a w kompleksie znajduje się również bogaty skarbiec ze starymi rękopisami, ikonami i słynnym złotym krzyżem cesarza Dušana.
Klasztor Podmaine (Podostrog) Położony na północnym krańcu Budvy, u podnóża wzgórza Ostrog. Został zbudowany w XVII i XVIII wieku i przez długi czas służył jako letnia rezydencja metropolitów Cetyni. To właśnie tutaj Piotr II Petrović Njegosz napisał fragmenty swojego słynnego dzieła „Wieniec górski”. W kompleksie znajdują się dwa kościoły pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny (mniejszy i większy).
Klasztor Reževići Klasztor położony jest na malowniczym klifie nad morzem, niedaleko Petrovaca, i pochodzi z XIII wieku. Według tradycji, król Stefan I Koronowany zbudował tu pierwszy kościół (Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny), a cesarz Dušan później wybudował kościół św. archidiakona Stefana. Klasztor słynie z tradycyjnej architektury pastrowskiej, pięknego gaju oliwnego i zachowanych fragmentów fresków.
Klasztor Stanjevici Położony wysoko na zboczach masywu górskiego nad Budvą, około 600 metrów nad poziomem morza. Został zbudowany przez księcia Nikolę Stanjevića w XIV wieku. Przez wieki był potężnie ufortyfikowaną siedzibą biskupów czarnogórskich z dynastii Petrović-Njegoš. To tutaj biskup Piotr I Petrović Njegoš (święty Piotr Cetinjski) napisał w 1798 roku Powszechny Kodeks Czarnogórski i Kodeks Górski, pierwszy spisany kodeks w nowożytnej historii Czarnogóry.
Klasztor Duljevo Znajduje się we wsi Kuljače, nad przylądkiem Kuljače. Pochodzi z XIV wieku (za czasów cesarza Dušana) i był metochem (własnością) klasztoru Dečani. Słynie z wyjątkowych fresków przedstawiających ród Nemanjićów i jest uważany za miejsce, w którym tradycyjnie pielęgnowano rzemiosło i duchową ciszę.
Klasztor Gradiste Położony w Buljaricy, niedaleko Petrovaca. Wzmiankowany jest już w XIV wieku w dokumencie cesarza Duszana. Główny kościół poświęcony jest świętemu Mikołajowi, a ikonostas tego klasztoru, wykonany przez malarza Wasilija Rafailovicia pod koniec XVIII wieku, jest uważany za jedno z najoryginalniejszych dzieł sztuki tamtej epoki na wybrzeżu. Zawiera między innymi specyficzne przedstawienia świętych o cechach zwierzęcych, takich jak święty Krzysztof z głową psa.