Są dania, które zapadają w pamięć dzięki nietypowym przyprawom lub skomplikowanemu przygotowaniu, ale są też takie, których wartość tkwi w prostocie. Cicvara należy do tej drugiej grupy. Stworzona z kilku podstawowych produktów, które kiedyś były częścią każdego wiejskiego gospodarstwa domowego, stała się symbolem lokalnej kuchni, gościnności i życia w górach Czarnogóry.
Jej historia zaczyna się w katunach, gdzie latem rodziny spędzały czas ze swoimi stadami i codziennie wyrabiały ser, śmietanę, masło i skórki chleba ze świeżego mleka. W takim otoczeniu powstało danie, które wykorzystywało najwyższej jakości produkty mleczne i mąkę kukurydzianą, jakie posiadali domownicy. Z tych kilku składników powstał posiłek, który był wystarczająco pożywny, aby zapewnić energię na cały dzień pracy.
W przeciwieństwie do kačamaku, gdzie główną rolę odgrywają ziemniaki i mąka kukurydziana, w cicvarze na pierwszym planie są produkty mleczne. Przygotowanie rozpoczyna się od powolnego podgrzewania domowego masła lub śmietany, po czym stopniowo, ciągle mieszając, dodaje się mąkę kukurydzianą. Gdy mieszanina osiągnie odpowiednią gęstość, dodaje się domowy ser, który powoli się topi i łączy z pozostałymi składnikami, tworząc rozpoznawalną kremową konsystencję i bogaty smak.
Doświadczeni gospodarze często powtarzają, że dobra cicvara nie zależy od przepisu, ale od jakości składników i cierpliwości podczas przygotowywania. Konieczne jest ciągłe mieszanie, aby wszystkie składniki połączyły się w gładką i jednolitą całość. Właśnie dlatego mawiano, że cicvara nie jest gotowana – jest starannie pielęgnowana, aż osiągnie pełnię smaku. Liczne warianty tej potrawy można znaleźć w różnych częściach Czarnogóry. Gdzieniegdzie używa się więcej sera z młodej krowy, podczas gdy w regionach górskich często przygotowuje się ją z serem owczym lub skórką owczą, co nadaje jej bardziej wyrazisty charakter. Niektóre rodziny dodają tylko jeden rodzaj sera, podczas gdy inne cenią przepisy łączące kilka lokalnych produktów mlecznych. Pomimo tych różnic, istota pozostaje ta sama: cicvara to danie, które celebruje bogactwo domowego mleka i tradycyjnej produkcji.
Najczęściej podaje się ją na ciepło, zaraz po przygotowaniu. Dobrze komponuje się z domowym kwaśnym mlekiem, jogurtem lub szklanką serwatki, a na stole często pojawia się domowy chleb, prosciutto lub suszone mięso. W wielu domach tego rodzaju śniadanie oznaczało początek dnia pracy, zwłaszcza w sezonie prac rolnych. Do dziś cicvara jest nieodzownym elementem oferty licznych wiosek etnicznych, górskich gospodarstw i restauracji pielęgnujących tradycyjną kuchnię czarnogórską. Podróżnicy pragnący poznać autentyczne smaki tego kraju często odkrywają dzięki temu daniu, jak proste potrawy, przygotowane z dbałością i doświadczeniem, potrafią stworzyć niezapomniane doznania kulinarne.
Tsicvara nie powstała po to, by zachwycać wyglądem, lecz by zgromadzić rodzinę przy stole i zapewnić domowe ciepło po długim dniu spędzonym w górach. Właśnie dlatego zajmuje szczególne miejsce w czarnogórskiej gastronomii do dziś. Stanowi coś więcej niż przepis – jest świadectwem stylu życia, w którym natura, praca i wspólnota były nierozerwalnie ze sobą związane, a każdy posiłek był okazją do dzielenia się tym, co najlepsze w domu.