Vjerski objekti Žabljaka

SAKRALNA BAŠTINA DURMITORSKOG KRAJA: Svetinje među planinskim vrhovima i kanjonima Planinski masiv Durmitora i područje opštine Žabljak ne obiluju samo netaknutom prirodnom ljepotom, glečerskim jezerima i impozantnim vrhovima, već i izuzetno značajnim sakralnim nasljeđem. Vjerski objekti i manastiri ovog kraja vijekovima su funkcionisali kao duhovna utočišta, zbornice crnogorskih plemena (posebno Drobnjaka i Šaranaca) i čuvari pismenosti u surovim istorijskim i klimatskim uslovima. Arhitektura ovih hramova savršeno odražava podneblje u kojem su nastali — građeni su od grubog lokalnog kamena, sa strmim krovovima prilagođenim velikim snjegovima, i duboko su integrisani u epski pejzaž Durmitora i kanjona rijeke Tare.

1. Gradsko jezgro i ishodište Žabljaka Saborna crkva Svetog Preobraženja Gospodnjeg Smještena u samom gradskom jezgru Žabljaka, na najvišoj urbanoj nadmorskoj visini na Balkanu (1.456 metara), Saborna crkva Svetog Preobraženja Gospodnjeg predstavlja najznačajniji sakralni i istorijski objekat u gradu. Podignuta je 1862. godine u znak sjećanja na veliku pobjedu durmitorskih plemena nad osmanskom vojskom. Tokom burnih ratnih vihora u XX vijeku, kada je Žabljak u više navrata paljen i razaran do temelja, ova crkva je ostala jedina stara građevina koja je izbjegla uništenje. Istorijski značaj ovog hrama je monumentalan jer je njegova izgradnja direktno pokrenula osnivanje samog naselja Žabljak. Prije 1862. godine na ovom prostoru postojala su samo privremena katunska naselja, ali odmah nakon podizanja hrama u neposrednoj okolini se otvara prva državna škola (1880. godine), a ubrzo za njom i prve zanatske i trgovačke radnje. Tako Žabljak ubrzo prerasta u administrativno i kulturno središte čitavog regiona. Arhitektonski, crkva je građen u tradicionalnom stilu planinskih kamenih jednobrodnih hramova sa zvonikom na preslicu. Praznik Preobraženja Gospodnjeg (19. avgust) ujedno je i zvanična slava opštine Žabljak. Svake godine na ovaj dan grad oživi kroz svečanu liturgiju i tradicionalnu svenarodnu litiju koja prolazi gradskim ulicama, okupljajući hiljade mještana i turista.
2. Manastir u kanjonu Tare Manastir Svetog Arhangela Mihaila (Dobrilovina – "Mala Morača") Manastir Svetog Arhangela Mihaila je srednjovjekovna svetinja i zaštićeno kulturno dobro Crne Gore. Nalazi se na putu između Mojkovca i Žabljaka, u blizini čuvenog mosta na Đurđevića Tari, smješten na slikovitoj lijevoj obali rijeke Tare u selu Donja Dobrilovina. Narodno predanje nastanak manastira čvrsto vezuje za vladarsku lozu Nemanjića. Zbog očigledne arhitektonske sličnosti u proporcijama i stilu sa manastirom Morača, u narodu je od davnina slavljen pod imenom "Mala Morača". Tokom osmanske vladavine, manastir je bio prosvjetni centar i prepisivačka stanica, zbog čega je više puta paljen, pustošen i napuštan, ali uvijek iznova obnavljan. Najupečatljiviji vizuelni i graditeljski detalj ovog kompleksa jeste jedinstveni, visoki drveni zvonarnik koji je postavljen uz samo pročelje kamene crkve krajem XIX vijeka, savršeno ilustrujući spoj kamena i drveta karakterističan za durmitorsku arhitekturu.
3. Crkve durmitorskih sela i visoravni Seoski hramovi posvećeni Svetom Georgiju (Svetom Đorđu) U okolini Žabljaka nalaze se dvije crkve posvećene ovom svetitelju-ratniku, veoma poštovanom među ovdašnjim stočarskim plemenima: Crkva Svetog Đorđa u Žminici: Ova specifična pravoslavna bogomolja nalazi se u pitoresknom seoskom ambijentu kod Žminičkog jezera. Prepoznatljiva je po svom autentičnom izgledu i krovu od drvene šindre, čime predstavlja rijedak primjer vjerskog zdanja koje je potpuno vizuelno i ekološki sraslo sa planinskim ambijentom. Crkva Svetog Đorđa u selu Krš (Šaranci): Smještena na oko 21 kilometar udaljenosti od centra Žabljaka, ova seoska crkva je istorijsko središte šaranskog plemena i podsjetnik na borbe koje su se vodile na ovim prostorima za oslobođenje i prisajedinjenje Crnoj Gori. Crkva Svete Petke u Tepcima – Svetinja u srcu kanjona Duboko u grandioznom kanjonu rijeke Tare, u neposrednoj blizini sela Tepca, nalazi se istorijska Crkva Svete Petke. Od samog centra Žabljaka udaljena je oko 22 kilometra strmog, krivudavog planinskog puta koji se spušta u sami ponor kanjona. Ova crkva ima ogroman duhovni i emotivni značaj za mještane ovog izolovanog dijela Durmitora. Kao jedno od rijetkih sačuvanih sakralnih obilježja na samom dnu kanjona, ona svjedoči o dubokoj ukorijenjenosti vjere u narodu koji je u ovim nepristupačnim krajevima tražio spas od istorijskih neprijatelja. Crkva Svetog Nikole u Novakovićima – Između stećaka i jezera U selu Novakovići, na udaljenosti od oko 18 kilometara od gradskog jezgra Žabljaka, nalazi se Crkva Svetog Nikole. Ova skromna seoska crkva smještena je u neposrednoj blizini vrhunskih prirodnih i arheoloških turističkih atrakcija — Ribljeg i Vražjeg jezera. Posebnu kulturno-istorijsku težinu ovom lokalitetu daje blizina srednjovjekovnih nekropola sa stećcima (tzv. Grčko groblje), koje se nalaze pod direktnom zaštitom UNESCO-a. Crkva Svetog Nikole tako funkcioniše kao živi nastavak sakralnog kontinuiteta koji na ovoj visoravni traje više od pola milenijuma. Crkva Svetog Spasa u Maloj Crnoj Gori – Život na krovu svijeta Crkva Svetog Spasa (posvećena Vaznesenju Gospodnjem) smještena je u živopisnom, mitskom i surovom selu Mala Crna Gora. Selo se nalazi na visokoj i izolovanoj visoravni (na preko 1.300 metara nadmorske visine), ukliješteno između veličanstvenih i zastrašujućih kanjona rijeke Tare i rijeke Sušice, udaljeno oko 35 kilometara od Žabljaka. Današnja manja crkva podignuta je 1889. godine neposredno uz seosko groblje, tačno na granici između Gornjeg i Donjeg sela. Zbog ekstremne nadmorske visine i surovih planinskih zima, ovo selo i njegova crkva su tokom sniježnih mjeseci (nerijetko od novembra do maja) potpuno odsječeni od ostatka civilizacije. Crkva Svetog Spasa, izgrađena od masivnog tesanog kamena sa niskim svodom i jednostavnim linijama, predstavlja vrhunski i dirljiv primjer skromne, ali dugovječne i prkosne planinske arhitekture koja prkosi vremenu i prirodnim stihijama. Zaključak Sakralna baština Žabljaka i Durmitora predstavlja jedinstvenu hroniku opstanka. Od Saborne crkve koja je bukvalno rodila savremeni grad, preko skrivene Dobrilovine u kanjonu Tare, pa sve do usamljenih seoskih crkava na visoravnima i u selu Mala Crna Gora — ovi objekti su istorijski spomenici prve kategorije. Oni nam govore o narodu koji je svoju duhovnost i slobodu klesao u surovom durmitorskom kamenu, ostavljajući budućim generacijama u amanet hramove koji zadivljuju svojom skromnošću i savršenim skladom sa prirodom koja ih okružuje.