Pljevlja, smještena u prostranoj i plodnoj kotlini na sjeverozapadu Crne Gore, kroz koju protiču rijeke Ćehotina i Brzava, grad su sa vanserijskom istorijskom dubinom. Od antičkih vremena, kada je na ovom prostoru cvjetao rimski Municipium S, preko srednjovjekovne župe Breznica i perioda osmanske uprave kada su Pljevlja (Taslidža) bila sjedište Hercegovačkog sandžaka, pa sve do austrougarskog garnizonskog doba, ovaj grad je funkcionisao kao kosmopolitsko raskršće trgovačkih puteva između Jadrana i unutrašnjosti Balkana. Pljevlja posjeduju jedinstvenu arhitektonsku i duhovnu topografiju – to je prostor gdje se na svega stotinu metara udaljenosti nalaze vrhunska ostvarenja islamske i hrišćanske sakralne umjetnosti. To čini ovaj grad idealnom destinacijom za dubok, prosvjetljujući jednodnevni obilazak koji putnika vodi kroz epohe, od rimskog stakla do vjekovnih manastirskih riznica i mirisnih orijentalnih čaršija. U nastavku donosimo fluidan vodič kroz ključne faze dana, kreiran da otkrije raskošno kulturno nasljeđe i autentični identitet pljevaljskog kraja.
Jutro u znaku antičkih dragulja i gradskog jezgra Istraživanje Pljevalja započinje na centralnom gradskom trgu i pješačkoj zoni, okruženoj drvoredima i prijatnom, gostoljubivom atmosferom sjevernog grada. Jutarnja kafa u čaršiji idealna je uvertira za susret sa najvažnijom institucijom kulture u gradu. Zavičajni muzej i neprocjenjiva Diatreta Prva nezaobilazna stanica je Zavičajni muzej Pljevlja, institucija koja čuva neprocjenjivo arheološko i etnografsko blago ovog kraja. Muzej baštini preko pet hiljada eksponata koji prate hod vremena od paleolita do modernog doba, sa posebnim naglaskom na predmete sa obližnjeg lokaliteta Municipium S. Apsolutna kruna muzejske zbirke jeste pljevaljska diatreta – luksuzni rimski stakleni pehar iz IV vijeka nove ere, sa natpisom isklesanim od živog stakla u gornjem obodu. Ova čaša mrežaste strukture rađena je iz jednog komada stakla vještinom najrafiniranijih antičkih majstora. Diatreta je pronađena potpuno očuvana i predstavlja arheološki unikat svjetskog ranga, budući da na čitavoj planeti postoji svega nekoliko sačuvanih primjeraka ove vrijednosti. Podne na raskršću konfesija: Remek-djela arhitekture i duhovnosti Sredina dana rezervisana je za obilazak dva monumentalna stuba pljevaljske i balkanske duhovnosti, koji vijekovima svjedoče o suživotu i visokim estetskim dometima religijske arhitekture. Husein-pašina džamija U samom srcu grada uzdiže se Husein-pašina džamija, podignuta 1569. godine po nalogu Husein-paše Boljanića, visokog osmanskog dostojanstvenika porijeklom iz ovog kraja. Građena od precizno klesanog kamena, pod uticajem čuvene istanbulske škole velikog arhitekte Sinana, ova džamija se smatra jednim od najljepših i najskladnijih spomenika islamske arhitekture na čitavom Balkanu. Njen minaret, visok 42 metra, najviši je na ovim prostorima i odlikuje se izuzetnom elegancijom. Unutrašnjost džamije krije raskošne arabeske, turske ćilime i bogato ukrašen mihrab. U njenoj riznici se čuva Husein-pašin Kur'an iz XVI vijeka – jedno od najljepših rukopisnih izdanja ove svete knjige na Balkanu, ukrašeno čistom zlatnom folijom i floralnim motivima. Manastir Svete Trojice Kratka šetnja iz centra grada kroz uređen i miran park, podno brda, vodi do Manastira Svete Trojice, skrivenog u tišini visoke šume. Ovaj pravoslavni manastir potiče iz predosmanskog perioda, najvjerovatnije iz XIV vijeka, i kroz vijekove ropstva bio je najvažniji prepisivački, prosvjetiteljski i duhovni centar šireg regiona. Ovdje je stvarao čuveni jeromonah Gavrilo Troječanin, a manastirska riznica i danas čuva neprocjenjivu zbirku iluminiranih rukopisa, srebrnih okova, crkvenog posuđa i ikona u rafinisanom vizantijskom stilu. Unutrašnjost crkve krasi raskošan ikonostas sa zlatnim duborezom i freskopis koji odiše mističnim mirom, privlačeći posjetioce svih vjeroispovijesti. Predah uz kultna jela pljevaljske trpeze Nakon intenzivnog hoda kroz vijekove, popodne donosi idealan trenutak za gurmansko hodočašće. Pljevaljski kraj je nadaleko čuven po svojoj specifičnoj, teškoj i izuzetno ukusnoj planinskoj gastronomiji. Glavna zvijezda lokalne trpeze je čuveni pljevaljski sir, proizvod sa zaštićenim geografskim porijeklom koji zrije posebnim tehnološkim procesom u drvenim kacicama, dobijajući specifičnu pikantnost i tanke lisnate slojeve. Uz sir, obavezno treba probati pljevaljske mantije i domaće pite od ručno razvlačenog tijesta, jagnjetinu ili teletinu pečenu pod sačem, kao i čuvene kolače po starim orijentalnim receptima, što uz tradicionalnu gostoljubivost pljevaljskih domaćina stvara neponovljiv gastronomski ugođaj. Veče: Istorijski smiraj na brdu Stražica Dan se na najljepši način zaokružuje laganim usponom na brdo Stražica, koje dominira iznad grada. Na samom vrhu ovog uzvišenja podignut je monumentalni spomen-kompleks posvećen borcima iz Drugog svjetskog rata i čuvenoj Pljevaljskoj bici iz 1941. godine. Kako sunce polako zalazi iza okolnih planinskih lanaca, sa Stražice se pruža potpun panoramski pogled na čitavu pljevaljsku kotlinu, krovove gradskih kuća, vitki minaret džamije i obrise starih ulica. Upravo taj jedinstveni sklad između antičke rimske elegancije utisnute u staklo diatrete, orijentalnog sjaja Husein-pašine džamije, vjekovne prepisivačke tišine Manastira Svete Trojice i oporih, autentičnih ukusa pljevaljskog sira, čini Pljevlja destinacijom koja u samo 24 sata nudi potpunu kulturnu regeneraciju. Ovo je grad koji ne pati od prolaznih turističkih trendova; on plijeni svojom dubinom, iskrenošću i viševjekovnim duhovnim bogatstvom koje putnika trajno veže za sjever Crne Gore. GDJE PRODUŽITI DAN? (Alternative za duži boravak ili drugačiji tempo): Ukoliko imate brži tempo obilaska, planirate višednevni boravak u pljevaljskom kraju ili umjesto gradske istorije želite da istražite netaknutu prirodu i vidikovce, šira teritorija opštine Pljevlja nudi vrhunske lokalitete: Vidikovac Meandri Ćehotine: Smješten na dvadesetak kilometara od grada, ovaj lokalitet nudi jedan od najspektakularnijih i najfotografisanijih prirodnih prizora u državi. Rijeka Ćehotina je ovdje kroz stijene uklesala savršene, krivudave meandre u obliku potkovica, okružene gustom zelenom vegetacijom. Arheološki lokalitet Municipium S: Nalazi se u prigradskom naselju Komini i predstavlja ostatke jednog od najvažnijih rimskih gradova u unutrašnjosti provincije Dalmacije. Iako je veći dio eksponata u muzeju, posjeta samom lokalitetu pruža uvid u osnove rimskih termi, nekropola i urbanistički plan antičkog naselja. Planina Ljubišnja: Legendarna planina na granici sa Bosnom i Hercegovinom, poznata po nepreglednim šumama crnog bora i smrče, prostranim pašnjacima i ljekovitom bilju. Uspon na njen najviši vrh Dernečište (2238 mnv) predstavlja vrhunski izazov za planinare i ljubitelje divlje prirode. Manastir Dubočica: Značajan pravoslavni manastir iz XVI vijeka posvećen Svetom Nikoli. Zanimljivo je da je ovaj hram prvobitno bio smješten uz samu rijeku Ćehotinu, ali je zbog izgradnje vještačkog akumulacionog jezera Otilovići pedantno izmješten, kamen po kamen, na novu, bezbjednu lokaciju iznad jezera. Kanjon rijeke Tare i Manastir Dovolja: U južnom dijelu opštine, put vodi ka veličanstvenom kanjonu Tare. U selu Premćani nalaze se ostaci srednjovjekovnog manastira Dovolja iz XV vijeka, zadužbine kralja Milutina, koji je vjekovima dijelio tragičnu i ponosnu sudbinu naroda ovog kraja.